Επετειακές χρονιές και μαθήματα αυτογνωσίας

Το περασμένο έτος στάθηκε αφορμή για να πραγματοποιήσουμε μια ιστορική αναδρομή στα στοιχεία εκείνα που συνέβαλαν στο θαύμα του 1821. Φέτος, σαν επέκταση της χαρμολύπης που αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του «Έλληνος τρόπου», θα έχουμε την ευκαιρία να αποτίσουμε φόρο τιμής και να μνημονεύσουμε τους μάρτυρες Μικρασιατικής Καταστροφής, ενθυμούμενοι τις αλησμόνητες πατρίδες της Ιωνίας, που αποτελούν αρχέγονη κοιτίδα του Ελληνισμού. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, όμως, δεν θα πρέπει να χαθεί το μέτρο και να σταθούμε αποκλειστικά στους θριάμβους του ’21 ή τα θλιβερά γεγονότα του ’22.

Μια ψύχραιμη και ισορροπημένη προσέγγιση προαπαιτεί να εγκύψουμε στα λάθη και τα πάθη που έθεσαν σε κίνδυνο την Επανάσταση ή την άφησαν ανολοκλήρωτη, καθώς και στην δημιουργική πνοή και καθοριστική επιρροή του Μικρασιατικού Ελληνισμού στην διαμόρφωση της σύγχρονης Ελλάδος.

Μετακένωση και μεταπρατισμός

Ένα από τα προβλήματα που ταλανίζουν το νεοελληνικό κράτος από την εποχή της ιδρύσεώς του είναι ο μεταπρατισμός και η απόρριψη της εμπειρικής γνώσης χιλιάδων χρόνων στην διαχείριση και επίλυση εγγενών προβλημάτων. Ο συμπλεγματισμός της εγχώριας ελίτ και η προκατάληψη της Ευρωπαϊκής Δύσης δρουν ανασταλτικά, για να μην πούμε καλύτερα αντιδραστικά και καταστροφικά, απέναντι σε κάθε προσπάθεια πρόκρισης εγχωρίων λύσεων, σχεδιασμένες με βάση την ελληνική κοσμοθεωρία και των ιδιαιτεροτήτων που απαντούν στην ελληνική περίπτωση.

Πριν καν θεσμοθετηθεί το σύγχρονο ελλαδικό κράτος, ο Αδαμάντιος Κοραής ανέπτυσσε την θεωρία περί της ανάγκης μετακενώσεως των δυτικών αντιλήψεων σχετικά με τον ελληνικό πολιτισμό στην Ελλάδα, μιλώντας με θαυμασμό για τα «πεφωτισμένα και λελαμπρυσμένα της Εσπερίας έθνη», στα οποία όφειλε να μοιάσει η Ελλάς. Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια οδήγησε στην Βαυαροκρατία, η οποία φρόντισε να αντικαταστήσει ολοσχερώς τους εκπληκτικής αποδοτικότητας μηχανισμούς που διέσωσαν τον Ελληνισμό στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας με ξενόφερτους, σχεδιασμένους από ξένους για ξένους, με εντελώς διαφορετικά από τους εντοπίους σημεία αναφοράς.

Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να εκπλήσσει. Η αλλοτρίωση της διοίκησης γέννησε θεσμούς εχθρικούς προς τον πολίτη, που αποσκοπούν αποκλειστικά στην αυτοσυντήρησή τους και υποχρέωσαν τους πολίτες να καταφεύγουν σε πλάγιες μεθόδους, όπως το «λάδωμα», για να πλοηγήσουν ανάμεσα στους σκοπέλους των διαπλεκόμενων σχέσεων, των ρουσφετιών και ενός κρατικού μηχανισμού που ζει παρασιτικά εις βάρος του λαού. Είναι δε ταυτόχρονα εκπληκτικό και αξιοθρήνητο ότι τόσα χρόνια οι πολιτικοί διατείνονται ότι ενδιαφέρονται για την πάταξη της διαπλοκής και το ρουσφετιού, αλλά δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα ριζικά, αναπροσαρμόζοντας τους θεσμούς και τον τρόπο λειτουργίας τους, ξεκινώντας, φυσικά, από το σχολείο και την τοπική αυτοδιοίκηση.

Οθνείες ιδεολογογικές αγκυλώσεις και ξένες ντιρεκτίβες

Τα δε κόμματα, στο σύνολό τους, λειτουργούν με τρόπο οθνείο. Άλλα παπαγαλίζουν τον ξύλινο δογματισμού του Μαρξ και άλλα του Άνταμ Σμιθ. Πάντως, είναι εξαιρετικά αμφίβολο εάν ο Λένιν, ο Μπακούνιν, ο Γκράμσι ή οποιοσδήποτε σύντροφος θα δάνειζε τον επαναστατικό του αμπέχονο στον μέσο Έλληνα νοικοκύρη που δυσκολεύεται, όλο και περισσότερο, να τα βγάλει πέρα. Το ίδιο, φυσικά, ισχύει, για τον Χάγιεκ, τον Φρίντμαν, τον Βόλκερ ή άλλους νεοφιλελεύθερους ομοϊδεάτες τους. Στην θεωρία είναι όλοι πρώτοι και καλύτεροι… αλλά «πράξις γὰρ ἐπίβασις θεωρίας», για να θυμηθούμε τον σοφό λόγο του μεγάλου Ναζιανζηνού Θεολόγου και ιεράρχη. Εκεί, δυστυχώς, η σημερινή Ελλάς υπολείπεται επιδέξιους καβαλάρηδες!

Οι ιδεολογικές αγκυλώσεις και οι ξένες ντιρεκτίβες σχεδόν ποτέ δεν ωφελούν τον εντόπιο πληθυσμό, διότι, δεν σχεδιάστηκαν να προωθήσουν τα συμφέροντά του ή να συνυπολογίσουν τις ιδιαιτερότητές του. Εκεί χωλαίνει διαχρονικά η σύγχρονη Ελλάς, διότι προσπαθεί ασθμαίνοντας να αντιγράψει τους Ευρωπαίους εταίρους της, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τι πραγματικά συμφέρει τον ελληνικό λαό.

Παραδείγματα άπειρα υπάρχουν, από την άρον-άρον εγκατάλειψη του λιγνίτη χωρίς επαρκές εναλλακτικό σχέδιο παραγωγής ηλεκτρισμού ως το κατάφορα άδικο και στρεβλό φορολογικό σύστημα, που τιμωρεί τους πολύτεκνους σε μια χώρα με έντονο δημογραφικό πρόβλημα και από την εν λευκώ παραχώρηση του εργαλειοποιημένου προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στις σκοτεινές ΜΚΟ ως την μεθοδευμένη διδασκαλία του δικαιωματισμού χωρίς την ταυτόχρονη επισήμανση της πολιτικής αγωγής και των συμβατικών υποχρεώσεων του πολίτη.

Ο κοσμοπολιτισμός των Ελλήνων της Ανατολής

Την επικίνδυνη αυτή τάση την επισημαίνουν και την κατακεραυνώνουν, ήδη από την σύσταση του σύγχρονου ελλαδικού κράτους, τιτάνες του Ελληνισμού όπως ο Μακρυγιάννης και ο Παπαδιαμάντης, οι οποίοι άφησαν τα γραφτά τους σαν πολύτιμο θησαυρό και κληροδότημα στο Γένος.

Όμως, ο Ελληνισμός της καθ’ ημάς Ανατολής αποτέλεσε εξαίρεση στον νεοελληνικό μεταπρατισμό, καταφέρνοντας να συγκεράσει το μεγαλείο και την αρχοντιά του πολιτισμικού πλούτου που προσκόμιζε με τις παγκόσμιες εξελίξεις που δεν γινόταν να τον αφήσουν ανεπηρέαστο. Ίσως να οφείλεται εν μέρει στην επίγνωση των Ελλήνων της Ανατολής ότι το εκεί κράτος δεν τους ανήκε, αν και το υπηρετούσαν κατά καιρούς με μεγάλη επιτυχία. Συνεπώς, όφειλαν να φροντίζουν για το κοινοτικό τους γίγνεσθαι με ακόμη περισσότερη νηφαλιότητα και ευθύνη.

Ενδεικτικά, ο Ελληνισμός της Σμύρνης, στο λυκόφως του 19ου αιώνα, δεν υστερούσε σε τίποτε έναντι των πολιτών των μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών, χωρίς να απωλέσει ή να διαπραγματεύεται στο ελάχιστο, την ελληνικότητά του. Το ίδιο ίσχυε για τον Ελληνισμό της Αιγύπτου και αλλού.

Πώς γινόταν, οι άνθρωποι εκείνοι, να είναι πολύγλωσσοι, δαιμόνιοι επιχειρηματίες, ενήμεροι για τις τελευταίες τάσεις της μόδας, να παρουσιάζουν αξιόλογη δραστηριότητα στις τέχνες και τα γράμματα (ελληνικά και ξένα) και παράλληλα να υπηρετούν με συνέπεια τον από πολλών αιώνων διαμορφωμένο ελληνικό τρόπο και των πολιτιστικών προτάσεων που γέννησε; Να μπορεί να εκκλησιάζονται τακτικά, ν’ ανάβουν το καντήλι στο εικονοστάσι που είχαν στο σπίτι ή να νηστεύουν χωρίς να θεωρούνται… «θεούσοι»; Να απαιτούν να γίνεται σεβαστή η πίστη τους ή να τύχει της προσήκουσας θέσης της στην ελληνική κοινωνία και τους θεσμούς, χωρίς να θεωρείται η άποψή τους «σκοταδιστική» από τους δογματιστές του Μαρξισμού ή τους απάτριδες του νεοφιλελευθερισμού;

Να μπορεί να ακολουθούν τις παγκόσμιες εξελίξεις ή τάσεις και να συμμετάσχουν σε αυτές ισότιμα χωρίς να χάνουν την αίσθηση της μοναδικότητας ή ειδοποιού διαφοράς του πολιτισμού τους; Να μπορεί να στέκονται απέναντι από τους «ενδόξους της γης» και να συνδιαλέγονται ως ίσοι προς ίσους, δίχως κομπλεξισμούς και οσφυοκαμψίες, αλλά με τον αέρα του κληρονόμου ενός πολιτισμού χιλιετιών, τον οποίο εκπροσωπούσαν και διαιώνιζαν ως συνεχιστές του;

Να εκπροσωπούν επαξίως οι άρχοντές του τόπου την πολιτική και πολιτειακή εξουσία, χωρίς να εξοστρακίζουν τα σύμβολα του έθνους, της πίστης και τους φορείς που τα αντιπροσωπεύουν; Να σέβονται οι επιστήμονες και οι δημοσιογράφοι τις κοινές αξίες και να μην εκμεταλλεύονται τον δημόσιο λόγο για να επιβάλλουν τις προσωπικές απόψεις τους και να στρέφονται εναντίον των ιερών και οσίων του Γένους; Τέλος, να κατανοούν την πράξη ως επιστέγασμα της θεωρίας και να αναζητούν λύσεις που ταιριάζουν στον τόπο και τον λαό, όχι στα διευθυντήρια του εξωτερικού;

Την ώρα της κρίσεως, οι «σωτήρες» της Δύσεως θα λείπουν, και για να σωθεί η πατρίδα θα χρειαστεί ριζική αλλαγή φιλοσοφίας.

About Χριστόφορος ΤΡΙΠΟΥΛΑΣ

editor
Ο Χριστόφορος Τριπουλάς είναι πανεπιστημιακός και διδάσκει μαθήματα ρητορικής και διαπροσωπικής επικοινωνίας. Ασχολείται με την μετάφραση και την επιφυλλιδογραφία και είναι συντάκτης στην εφημερίδα Αριστεία.

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

error:
Αρέσει σε %d bloggers: